อุปกรณ์ดูแลสุขภาพ
วิธีใช้เครื่องพ่นละอองยา ให้ถูกต้อง ปลอดภัย และได้ผลดี
พ.ค.
เครื่องพ่นละอองยา (Nebulizer) คือ อุปกรณ์ที่หลายบ้านใช้เมื่อต้องดูแลผู้ที่มีปัญหาระบบทางเดินหายใจ เช่น หอบหืด หลอดลมตีบ หรืออาการหายใจลำบากตามที่แพทย์วินิจฉัย ซึ่งตัวเครื่องจะช่วยเปลี่ยนยาน้ำให้กลายเป็นละอองฝอยขนาดเล็ก เพื่อให้ผู้ใช้สูดหายใจรับยาเข้าสู่ทางเดินหายใจผ่านหน้ากากหรือกระบอกพ่นยา แต่การใช้เครื่องพ่นยาให้ได้ผล ไม่ได้ขึ้นอยู่กับตัวเครื่องเพียงอย่างเดียว ขึ้นกับ วิธีใช้เครื่องพ่นละอองยา ให้ถูกต้องด้วย
บทความนี้จะพาไปรู้จัก วิธีใช้เครื่องพ่นละอองยา อย่างเป็นขั้นตอน พร้อมข้อควรระวังและคำถามที่พบบ่อย เพื่อให้ใช้งานได้ปลอดภัยมากขึ้นทั้งกับเด็ก ผู้ใหญ่ และผู้สูงอายุ
ก่อนใช้เครื่องพ่นละอองยา ต้องเตรียมอะไรบ้าง?
ก่อนเริ่มใช้เครื่องพ่นละอองยา ควรเตรียมอุปกรณ์และพื้นที่ให้พร้อม เพื่อให้การพ่นยาเป็นไปอย่างสะอาด ปลอดภัย และลดโอกาสที่ผู้ใช้จะได้รับยาไม่ครบตามที่ควร
1. ล้างมือให้สะอาด
ก่อนจับอุปกรณ์ทุกครั้ง ควรล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาด เพราะเครื่องพ่นละอองยาเป็นอุปกรณ์ที่สัมผัสกับยา ความชื้น และทางเดินหายใจโดยตรง หากมือไม่สะอาด อาจเพิ่มโอกาสให้สิ่งสกปรกปนเปื้อนในอุปกรณ์ได้
2. ตรวจสอบอุปกรณ์ให้ครบ
อุปกรณ์ที่ควรตรวจสอบก่อนใช้งาน ได้แก่
- ตัวเครื่อง
- กระบอกใส่ยา
- หน้ากาก หรือ mouthpiece
- สายท่อลม
- แบตเตอรี่หรือสายไฟ
- ฟิลเตอร์ หรือ เเผ่นพ่นละออง
หากชิ้นส่วนใดแตก หลวม เปลี่ยนสี หรือสกปรกผิดปกติ ควรหลีกเลี่ยงการใช้งานและตรวจสอบตามคู่มือเครื่อง
3. เตรียมยาตามแพทย์หรือเภสัชกรสั่ง
ควรใช้เฉพาะยาที่แพทย์หรือเภสัชกรแนะนำเท่านั้น ไม่ควรนำยาเดิมของผู้อื่นมาใช้ ไม่ควรเพิ่มปริมาณยาเอง และไม่ควรผสมยาเองหากไม่ได้รับคำแนะนำ เพราะอาการไอ หอบ หรือหายใจมีเสียงวี้ดอาจเกิดจากหลายสาเหตุ และยาที่เหมาะกับแต่ละคนอาจแตกต่างกัน
4. เลือกพื้นที่ใช้งานที่สะอาดและนั่งสบาย
ควรใช้เครื่องพ่นละอองยาในพื้นที่สะอาด อากาศถ่ายเทดี และมีที่นั่งที่ช่วยให้ผู้ใช้สามารถนั่งตัวตรงได้สะดวก ไม่ควรพ่นยาในบริเวณที่มีฝุ่น ควันบุหรี่ กลิ่นฉุน หรือสิ่งกระตุ้นทางเดินหายใจ
5. เลือกหน้ากากหรือ mouthpiece ให้เหมาะกับผู้ใช้
หากใช้กับเด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่ใช้ mouthpiece ไม่ถนัด อาจใช้หน้ากากพ่นยาแทน โดยหน้ากากควรแนบกับใบหน้าและครอบทั้งจมูกกับปากอย่างพอดี เพื่อให้ได้รับยาได้เหมาะสม
วิธีใช้เครื่องพ่นละอองยา อย่างถูกต้อง
วิธีใช้เครื่องพ่นละอองยาอาจแตกต่างกันเล็กน้อยตามประเภทและรุ่นของเครื่อง แต่โดยทั่วไปสามารถใช้หลักการต่อไปนี้เป็นแนวทางได้
1. วางเครื่องบนพื้นผิวเรียบและมั่นคง
วางเครื่องพ่นละอองยาบนโต๊ะหรือพื้นผิวที่มั่นคง ไม่เอียง ไม่วางใกล้น้ำ และไม่วางในจุดที่เด็กเล็กดึงสายไฟหรือสายลมได้ง่าย หากเป็นเครื่องแบบพกพา ควรถือเครื่องให้อยู่ในมุมที่คู่มือแนะนำ เพื่อให้ละอองยาออกมาได้สม่ำเสมอ
2. ใส่ยาลงในกระบอกพ่นยา
เปิดกระบอกพ่นยาและใส่ยาตามปริมาณที่แพทย์หรือเภสัชกรกำหนด จากนั้นปิดกระบอกให้แน่น อย่าเติมยาเกินปริมาณที่กำหนด และอย่าเติมน้ำเปล่าหรือสารอื่นแทนยาโดยไม่ปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์
3. ประกอบอุปกรณ์ให้ถูกต้อง
ต่อกระบอกใส่ยาเข้ากับหน้ากากหรือ mouthpiece และต่อสายลมเข้ากับตัวเครื่องให้แน่น สำหรับเครื่องพ่นยาแบบ Mesh Nebulizer หรือเครื่องพ่นละอองยาแบบพกพา ให้ประกอบตามคู่มือของรุ่นนั้นโดยเฉพาะ เพราะบางรุ่นไม่มีสายลมและใช้โครงสร้างภายในต่างจากเครื่องแบบ Compressor Nebulizer
4. นั่งตัวตรงในท่าที่สบาย
ผู้ใช้ควรนั่งตัวตรงหรือเอนหลังเล็กน้อยในท่าที่หายใจได้สะดวก ไม่ควรนอนราบขณะพ่นยา เว้นแต่แพทย์แนะนำเป็นกรณีพิเศษ การนั่งตัวตรงช่วยให้หายใจได้ดีและช่วยให้ละอองยาเข้าสู่ทางเดินหายใจได้เหมาะสมขึ้น
5. ครอบหน้ากากให้แนบกับใบหน้า หรือใช้ mouthpiece ให้ถูกวิธี
หากใช้หน้ากาก ควรครอบให้ปิดทั้งจมูกและปาก โดยให้ขอบหน้ากากแนบกับใบหน้า ไม่หลวมจนละอองยารั่วออกด้านข้าง
หากใช้ mouthpiece ให้คาบปากกระบอกและปิดริมฝีปากให้สนิท เพื่อให้ละอองยาเข้าสู่ทางเดินหายใจได้ดีขึ้น
6. เปิดเครื่องและหายใจช้า ๆ สม่ำเสมอ
เปิดเครื่องและหายใจเข้าออกตามปกติ ไม่จำเป็นต้องสูดแรงหรือรีบหายใจ ระหว่างพ่นยาควรนั่งนิ่ง ๆ หลีกเลี่ยงการพูดคุยมากเกินไป เพราะอาจทำให้รับยาได้ไม่สม่ำเสมอ
7. พ่นจนละอองยาหมด
โดยทั่วไป ระยะเวลาพ่นยาอาจอยู่ที่ประมาณ 5–20 นาที ขึ้นอยู่กับชนิดเครื่อง ปริมาณยา อัตราการพ่นละอองยา และรุ่นของเครื่อง จึงไม่ควรกำหนดเวลาตายตัว แต่ควรพ่นจนละอองยาหมดตามคู่มือหรือคำแนะนำของแพทย์
สำหรับเด็กผู้ปกครองควรอยู่ดูแลระหว่างการพ่นยาจนกว่าจะพ่นละอองยาจนหมด
8. ปิดเครื่องก่อนถอดอุปกรณ์
เมื่อพ่นยาเสร็จแล้ว ให้ปิดเครื่องก่อนถอดหน้ากาก กระบอกใส่ยา หรือสายลม จากนั้นจึงเข้าสู่ขั้นตอนทำความสะอาดตามคู่มือของเครื่อง
พ่นได้ต่อเนื่อง 1 ชม. | อัตราการพ่นสูงสุด 0.25 mL/min | รับประกันสินค้า 2 ปี ใบรับแจ้งรายการละเอียดที่ 68-2-2-2-0004245
พ่น 20 นาที พัก 40 นาที | นำเข้าจากประเทศอิตาลี | รับประกันสินค้า 1 ปี
ใบรับแจ้งรายการละเอียดที่ 65-2-2-2-0012043 
พ่นได้ต่อเนื่อง 24 ชม. | นำเข้าจากประเทศอิตาลี | รับประกันสินค้า 3 ปี
ใบรับแจ้งรายการละเอียดที่ 65-2-2-2-0002537 
หลังใช้เครื่องพ่นละอองยา ต้องทำอะไรบ้าง?
หลังใช้เครื่องพ่นละอองยา การทำความสะอาดและการเก็บรักษาเป็นขั้นตอนที่ไม่ควรมองข้าม เพราะอุปกรณ์ใช้งานต้องสัมผัสกับทางเดินหายใจโดยตรง
1. ถอดชิ้นส่วนที่ต้องล้าง
หลังปิดเครื่อง ให้ถอดกระบอกใส่ยา หน้ากาก หรือ mouthpiece ออกจากตัวเครื่อง สำหรับเครื่องแบบ Compressor ควรระวังเรื่องสายท่อลม เพราะโดยทั่วไปสายท่อลมไม่ใช่ชิ้นส่วนที่ต้องล้างทุกครั้ง เว้นแต่คู่มือของเครื่องระบุไว้
2. ล้างชิ้นส่วนตามคู่มือ
ล้างกระบอกพ่นยา หน้ากาก หรือ mouthpiece ตามคำแนะนำของผู้ผลิต บางรุ่นสามารถล้างด้วยน้ำสะอาดและผึ่งให้แห้งได้ ส่วนบางรุ่นอาจมีวิธีดูแลเฉพาะ โดยเฉพาะเครื่องแบบ Mesh ที่ต้องระวังบริเวณแผ่นพ่นละออง
3. ผึ่งให้แห้งสนิทก่อนเก็บ
หลังล้าง ควรวางชิ้นส่วนบนผ้าสะอาดหรือกระดาษสะอาด แล้วผึ่งให้แห้งสนิทก่อนประกอบเก็บ ไม่ควรเก็บอุปกรณ์ขณะยังเปียกหรืออับชื้น เพราะอาจทำให้เกิดการสะสมของสิ่งสกปรกได้
4. ตรวจสอบอุปกรณ์เป็นประจำ
ควรตรวจดูว่าหน้ากากเริ่มแข็งหรือหลวมไหม กระบอกพ่นยาแตกร้าวหรือไม่ สายท่อลมมีคราบหรือเปลี่ยนสีหรือเปล่า และฟิลเตอร์สกปรกหรือไม่ หากอุปกรณ์เสื่อมสภาพ ควรเปลี่ยนตามคำแนะนำของผู้ผลิต
5. เก็บเครื่องในที่สะอาดและแห้ง
เก็บเครื่องพ่นละอองยาในที่แห้ง สะอาด ห่างจากฝุ่น แสงแดดจัด ความร้อน และความชื้น หากเป็นเครื่องพ่นยาเด็ก ควรเก็บให้พ้นมือเด็กเมื่อไม่ได้ใช้งาน
ข้อควรระวังในการใช้เครื่องพ่นละอองยา
แม้เครื่องพ่นละอองยาจะเป็นอุปกรณ์ที่ใช้ได้ที่บ้าน แต่ควรใช้อย่างระมัดระวัง เพราะเกี่ยวข้องกับยาและระบบทางเดินหายใจโดยตรง
1. ไม่ควรใช้ยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์
อาการไอ หอบ หายใจมีเสียงวี้ด หรือแน่นหน้าอก อาจเกิดจากหลายสาเหตุ การใช้ยาพ่นโดยไม่รู้สาเหตุอาจทำให้อาการไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม ควรใช้ยาเฉพาะที่แพทย์หรือเภสัชกรแนะนำเท่านั้น
2. ไม่ควรเพิ่มปริมาณยาหรือเพิ่มความถี่เอง
หากพ่นยาแล้วอาการไม่ดีขึ้น ไม่ควรเพิ่มปริมาณยาเองหรือพ่นซ้ำถี่กว่าที่แพทย์สั่ง เพราะยาบางชนิดอาจมีผลข้างเคียง เช่น ใจสั่น มือสั่น หรือระคายคอ ควรติดต่อแพทย์หรือไปโรงพยาบาลหากอาการรุนแรง
3. ไม่ควรใช้เครื่องร่วมกันโดยไม่ทำความสะอาด
หากมีผู้ใช้หลายคนในบ้าน ควรแยกหน้ากากหรือ mouthpiece ของแต่ละคน และทำความสะอาดตามคู่มืออย่างเคร่งครัด เพื่อลดความเสี่ยงจากการปนเปื้อน
4. ระวังการใช้กับเด็กเล็ก
หากใช้เครื่องพ่นละอองยากับเด็ก ผู้ปกครองควรอยู่ดูแลตลอดเวลา ไม่ควรปล่อยให้เด็กใช้เครื่องเอง ควรตรวจว่าหน้ากากพอดีกับใบหน้า เด็กนั่งอยู่ในท่าที่สบาย และไม่ดึงอุปกรณ์ระหว่างใช้งาน
5. หยุดใช้และพบแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติ
ควรรีบพบแพทย์หากมีอาการหายใจลำบากมากขึ้น แน่นหน้าอกมาก ปากเขียว ซึม พูดไม่เป็นประโยค หอบจนกินหรือนอนไม่ได้ หรือพ่นยาแล้วอาการไม่ดีขึ้น โดยเฉพาะในเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัว
6. ตรวจสอบความเหมาะสมของยากับประเภทเครื่อง
เครื่องพ่นละอองยาแต่ละประเภทอาจเหมาะกับยาต่างกัน เช่น เครื่องแบบ Mesh หรือ Ultrasonic บางรุ่นอาจมีข้อจำกัดกับยาบางชนิด จึงควรอ่านคู่มือและสอบถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้งาน
สรุป การใช้เครื่องพ่นละอองยาให้ถูกต้องควรเริ่มจากการล้างมือ ตรวจสอบอุปกรณ์ ใส่ยาตามคำแนะนำของแพทย์ ประกอบเครื่องให้ถูกวิธี และนั่งพ่นยาในท่าที่หายใจได้สะดวก หากใช้หน้ากาก ควรครอบให้แนบกับจมูกและปาก แล้วพ่นจนละอองยาหมดตามคู่มือหรือคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์
หลังใช้งาน ควรล้างชิ้นส่วนที่สัมผัสยาและผู้ใช้ ผึ่งให้แห้งสนิท และเก็บในที่สะอาดทุกครั้ง ที่สำคัญ ไม่ควรเพิ่มยาเอง ใช้ยาของผู้อื่น หรือใช้เครื่องแทนการพบแพทย์เมื่อมีอาการรุนแรง เพราะเครื่องพ่นละอองยาเป็นเพียงอุปกรณ์นำส่งยา การใช้งานที่ปลอดภัยจึงต้องควบคู่กับคำแนะนำจากแพทย์หรือเภสัชกรเสมอ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ วิธีใช้เครื่องพ่นละอองยา (FAQ)
Q: เครื่องพ่นละอองยาพ่นกี่นาที?
A : โดยทั่วไปอาจใช้เวลาประมาณ 5–20 นาที ขึ้นอยู่กับประเภทของเครื่อง รุ่นเครื่อง ปริมาณยา และอัตราการพ่นละอองยา ควรพ่นจนละอองยาหมดตามคำแนะนำของแพทย์หรือคู่มือเครื่อง ไม่ควรหยุดเองกลางคันบ่อย ๆ
Q: ต้องล้างเครื่องพ่นละอองยาทุกครั้งไหม?
A : ควรทำความสะอาดชิ้นส่วนที่สัมผัสยาและผู้ใช้หลังใช้งานตามคู่มือ เช่น กระบอกพ่นยา หน้ากาก หรือ mouthpiece และควรผึ่งให้แห้งก่อนเก็บ เพื่อช่วยลดการสะสมของสิ่งสกปรกและความอับชื้น
Q: ใช้น้ำเปล่าหรือน้ำเกลือแทนยาได้ไหม?
A: ไม่ควรใช้น้ำเปล่า น้ำเกลือ หรือสารใด ๆ แทนยาโดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร เพราะไม่ใช่ทุกอาการที่เหมาะกับการพ่นละออง และการใช้สารที่ไม่เหมาะสมอาจทำให้อาการไม่ดีขึ้นหรือเกิดการระคายเคืองได้
Q: ใช้เครื่องพ่นละอองยากับเด็กได้ไหม?
A: ใช้ได้เมื่อแพทย์แนะนำ โดยควรเลือกหน้ากากขนาดเด็กที่ครอบจมูกและปากได้พอดี และผู้ปกครองควรอยู่ดูแลตลอดการพ่นยา Stanford Medicine Children’s Health ระบุว่าผู้ปกครองควรอยู่กับเด็กระหว่างการทำ nebulizer treatment และควรทำความสะอาดอุปกรณ์หลังใช้งาน
Q: หน้ากากต้องครอบแน่นแค่ไหน?
A: หน้ากากควรแนบกับใบหน้าอย่างพอดี ครอบทั้งจมูกและปาก ไม่หลวมจนละอองยารั่วออกด้านข้าง แต่ไม่ควรรัดแน่นจนผู้ใช้รู้สึกอึดอัด หากเป็นเด็ก ควรเลือกหน้ากากขนาดเด็กเพื่อให้พอดีกับใบหน้า
Q: พ่นยาแล้วไอมากขึ้นผิดปกติไหม?
A: บางคนอาจไอระหว่างพ่นยาได้ โดยเฉพาะหากละอองยาไประคายคอ แต่ถ้าไอมาก หายใจลำบาก แน่นหน้าอก เวียนศีรษะ หรืออาการแย่ลง ควรหยุดใช้และปรึกษาแพทย์
Q: ใช้เครื่องพ่นละอองยาร่วมกับคนอื่นได้ไหม?
A: ไม่แนะนำให้ใช้หน้ากากหรือ mouthpiece ร่วมกันโดยตรง หากจำเป็นต้องใช้เครื่องตัวเดียวกัน ควรแยกอุปกรณ์ที่สัมผัสใบหน้าและทางเดินหายใจของแต่ละคน และทำความสะอาดตามคู่มือทุกครั้ง
Q: เครื่องพ่นละอองยาแบบพกพาใช้เหมือนเครื่องทั่วไปไหม?
A: หลักการคล้ายกัน คือใส่ยา ประกอบอุปกรณ์ ครอบหน้ากากหรือใช้ mouthpiece แล้วพ่นจนละอองหมด แต่รายละเอียดการถือเครื่อง มุมการใช้งาน การล้าง และการดูแลอาจแตกต่างกันตามรุ่น โดยเฉพาะเครื่องแบบ Mesh จึงควรอ่านคู่มือก่อนใช้งานทุกครั้ง
พ.ค.
เครื่องพ่นละอองยา อุปกรณ์จำเป็นในการดำเนินชีวิตสำหรับผู้ป่วยโรคหอบหืด
การใช้เครื่องพ่ [...]
อ่านเพิ่มเติมก.ค.
มิ.ย.