การดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน ดูแลอย่างไรให้ถูกต้องและปลอดภัยต่อผู้ป่วย

         โรคไต เป็นโรคที่ไม่สามารถมองข้ามได้เลยในปัจจุบัน เนื่องจากมีแนวโน้มผู้ป่วยเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในทุกปี โดยเฉพาะประเทศไทยที่พฤติกรรมการบริโภคอาหารรสจัดยังพบได้บ่อย ซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้ไตต้องทำงานหนัก การดูแลผู้ป่วยโรคไตทั้งในโรงพยาบาลและที่บ้านมีความสำคัญอย่างยิ่งเพื่อช่วยลดภาระค่าใช้จ่าย บทความนี้จึงได้รวบรวมข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน ตั้งแต่ปัญหาสุขภาพที่พบบ่อย ไปจนถึงวิธีป้องกันไม่ให้อาการแย่ลง เพื่อเป็นแนวทางให้ผู้ดูแลสามารถนำไปปรับใช้ได้อย่างเหมาะสม

ปัญหาสุขภาพของผู้ป่วยโรคไตที่พบบ่อย ในการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน

        โรคไต เกิดจากภาวะความผิดปกติของไต ทำให้ประสิทธิภาพในการทำงานลดลง ทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถกรองและขับถ่ายของเสียออกจากร่างกายได้ตามปกติ ส่งผลให้ผู้ที่ป่วยเป็นโรคไตเป็นกลุ่มผู้ป่วยที่มักพบปัญหาสุขภาพหลายด้าน โดยเฉพาะในกลุ่มที่ต้องได้รับการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน ซึ่งปัญหาที่พบได้บ่อย มีดังต่อไปนี้ค่ะ

ปัญหาสุขภาพของผู้ป่วยโรคไต

• ปัญหาสุขภาพผิว ที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยที่ต้องได้รับการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน และนำมาซึ่งความยุ่งยากรำคาญใจ คืออาการคันตามผิวหนัง ผู้ป่วยมักเกาจนเกิดบาดแผลตามร่างกาย รวมถึงอาจพบจ้ำเลือดขึ้นตามผิวหนังได้
• ปัญหาความยืดหยุ่นของผิว โดยมักพบว่าหากกดลงบนผิวหนังจะเกิดรอยบุ๋ม และรอยบุ๋มนั้นจะคืนตัวช้าหรือไม่คืนตัวเลย ซึ่งเป็นสัญญาณที่พบได้ในผู้ป่วยโรคไต
• ปัญหาความถี่ในการปัสสาวะ ในผู้ป่วยที่มีภาวะไตเสื่อมหรืออยู่ในกลุ่มการดูแลผู้ป่วยไตที่รุนแรง ไตจะทำงานลดลง ทำให้ปัสสาวะบ่อยผิดปกติ แม้ดื่มน้ำไม่มาก โดยเฉพาะในช่วงกลางคืน ส่งผลให้การพักผ่อนไม่เพียงพอ

ในผู้ป่วยโรคไต มักมีการบวมของผิวหนังของร่างกาย โดยเฉพาะบริเวณมือและเท้า

• ปัญหาของลักษณะและสีของปัสสาวะ ปัสสาวะจะมีสีเข้มกว่าปกติ หรือ บางรายก็มีสีแดง เพราะมีเลือดปะปนออกมาด้วย รวมถึงในผู้ป่วยโรคไตบางรายก็มีลักษณะปัสสาวะที่เป็นฟอง เนื่องมาจากเกิดการรั่วไหลของโปรตีนออกมาปะปนกับน้ำปัสสาวะ
• มีการบวมของผิวหนังของร่างกาย ในผู้ป่วยที่ต้องได้รับการดูแลผู้ป่วยไตวายเรื้อรัง มักพบอาการบวมของร่างกาย โดยเฉพาะบริเวณมือและเท้า

• ปัญหาของน้ำหนักตัวที่ผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นน้ำหนักที่เพิ่มมากกว่าปกติหรือลดลงกว่าปกติ
• ร่างกายมีความอ่อนเพลีย วิงเวียนศีรษะ ซึ่งหากเป็นการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน ก็ควรให้มีการพักผ่อนอย่างเพียงพอ
• มีปัญหาเบื่ออาหาร รับประทานอาหารได้น้อย ทั้งนี้ก็เนื่องมาจากการรับรู้รสชาติที่น้อยลง รวมถึงรสชาติขมที่มักติดอยู่ในปากของผู้ป่วย และเมื่อรับประทานอาหารแล้วมักเกิดการอาเจียนออกมา
• พบการปรากฎของก้อนเนื้อบริเวณไต

อาการโรคไตเริ่มแรก เป็นอย่างไร? ชวนสังเกตอาการก่อนไตวายเฉียบพลัน

การล้างไตและแนวทางการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน

         ถัดมาในส่วนของการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้านนั้น จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องได้รับคำปรึกษาจากแพทย์เจ้าของไข้ก่อน จากนั้นเมื่อทีมแพทย์วินิจฉัยและทำการปรึกษาร่วมกับผู้ป่วยและผู้ดูแลแล้วว่าสามารถทำการล้างไตผู้ป่วยที่บ้านได้ จึงจะเข้าสู่กระบวนการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้านอย่างเหมาะสม ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้ค่ะ

กลุ่มผู้ป่วยที่มักได้รับการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน มีดังนี้

• ผู้สูงอายุที่เดินทางไปโรงพยาบาลได้ลำบาก
• ผู้ที่เคลื่อนไหวร่างกายลำบาก
• ผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคไตระยะสุดท้ายที่ต้องทำการล้างไตที่บ้านอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากการดูแลผู้ป่วยโรคไตระยะสุดท้ายจำเป็นต้องทำอย่างสม่ำเสมอ และอาจต้องดำเนินการต่อเนื่องในระยะยาวหรือไปตลอดชีวิต
• ผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัวร่วม เช่น ความดันโลหิตต่ำ ซึ่งอาจมีความเสี่ยงระหว่างการเดินทาง รวมถึงผู้ที่มีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะหรือหัวใจเต้นเร็ว

เครื่องวัดโซเดียมในอาหาร ALLWELL วัดความเค็มก่อนกิน ลดเสี่ยงโรคไต

         ในส่วนของการล้างไตที่บ้าน ผู้ดูแลต้องให้ความสำคัญกับการเฝ้าระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากการล้างไตที่บ้านไม่ได้อยู่ในสภาพแวดล้อมปลอดเชื้อเหมือนในโรงพยาบาล จึงมี 3 จุดสำคัญที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษในกระบวนการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน คือ

ข้อควรระวังในขณะล้างไตผู้ป่วย

1. ความสะอาด 

        ในทุกขั้นตอนของการล้างไต ควรล้างมือให้สะอาด อาจใช้ถุงมือทางการแพทย์ร่วมด้วย และหลีกเลี่ยงการสัมผัสอุปกรณ์โดยตรง เพื่อลดความเสี่ยงการติดเชื้อในผู้ป่วยโรคไต

2. ความปลอดภัย

        ผู้ป่วยโรคไตที่ไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ไตวายหรือภาวะฉุกเฉินที่เป็นอันตรายถึงชีวิต ดังนั้นการดูแลรักษาไตอย่างถูกต้องตามขั้นตอนจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง

3. ขั้นตอนการปฏิบัติที่ถูกต้อง

        ผู้ดูแลควรได้รับคำแนะนำจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับวิธีดูแลไตและการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้านอย่างถูกต้อง เพื่อให้สามารถปฏิบัติได้อย่างปลอดภัยและลดความเสี่ยงต่อผู้ป่วย

การดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน ไม่ให้อาการแย่ลงไปกว่าเดิม

         เมื่อมีผู้ป่วยโรคไตหรือคนรอบข้างเป็นโรคไต และจำเป็นต้องได้รับการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน ผู้ดูแลควรเข้าใจแนวทางการดูแลที่เหมาะสมในแต่ละระยะของโรค เพื่อช่วยชะลอความเสื่อมของไตและไม่ให้อาการแย่ลงมากกว่าเดิม โดยการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้านสามารถแบ่งตามระยะของโรคได้ดังนี้

การดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน

• การดูแลผู้ป่วยโรคไตระยะที่ 1 ในระยะนี้ไตยังสามารถทำงานได้ใกล้เคียงปกติ แต่เริ่มพบความผิดปกติ เช่น โปรตีน เม็ดเลือดแดง หรือเม็ดเลือดขาวปะปนในปัสสาวะ ผู้ดูแลควรเน้นการควบคุมปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ ที่อาจทำให้โรคไตลุกลาม เช่น การควบคุมโรคประจำตัวที่เป็นสาเหตุร่วม รวมถึงหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และงดดื่มแอลกอฮอล์
• การดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้านระยะที่ 2 ระยะนี้เริ่มเข้าสู่ภาวะโรคไตในระยะเริ่มต้น ผู้ดูแลควรให้ความสำคัญกับการควบคุมอาหารอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะการหลีกเลี่ยงอาหารรสจัด เค็มจัด รวมถึงลดการใช้เครื่องปรุงที่มีโซเดียมสูง เช่น ผงชูรส ซุปก้อน ซีอิ๊ว และน้ำปลา

• การดูแลผู้ป่วยโรคไตระยะที่ 3 ในระยะนี้จำเป็นต้องเริ่มควบคุมปริมาณโปรตีนที่ผู้ป่วยได้รับ เพื่อช่วยลดภาระการทำงานของไต และชะลอความเสื่อมของไตให้ช้าลง
• การดูแลผู้ป่วยโรคไตระยะที่ 4 เป็นระยะของการดูแลผู้ป่วยไตวายเรื้อรัง ผู้ดูแลต้องควบคุมทั้งอาหารอย่างเข้มงวดมากขึ้น โดยเฉพาะการจำกัดผักและผลไม้ที่มีโพแทสเซียมสูง รวมถึงติดตามอาการอย่างใกล้ชิด
  
• การดูแลผู้ป่วยโรคไตระยะที่ 5 เป็นระยะไตเสื่อมขั้นรุนแรง จำเป็นต้องได้รับการล้างไตอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของการดูแลผู้ป่วยไตเสื่อม เพื่อประคองอาการและยืดคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยให้ดีที่สุด

กินเค็ม กินหวาน กินมัน พฤติกรรมเสี่ยงโรคร้าย อาจตายไม่รู้ตัว!

สรุป การดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้าน เพื่อให้ใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัยในทุกวัน

          การดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้านเป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อน ต้องอาศัยความพิถีพิถัน ร่วมด้วยเทคนิคเคล็ดลับในการดูแล เพื่อให้ผู้ป่วยโรคไตสามารถประคับประคองอาการ รวมถึงสามารถมีชีวิตและสุขภาพที่ดีขึ้นได้ นอกจากส่วนของการดูแลผู้ป่วยโรคไตที่บ้านในส่วนของสุขภาพแล้วนั้น ผู้ที่ดูแลผู้ป่วยก็ต้องดูแลส่วนของสภาพจิตใจด้วย ทั้งนี้ก็เนื่องมาจากสภาพของจิตใจนั้น มีความเชื่อมโยงต่อสุขภาพของร่างกายเป็นอย่างมาก และอีกหนึ่งจุดสำคัญเลยก็คือ การที่ผู้ดูแลผู้ป่วยต้องมีการดูแลสุขภาพร่างกายและจิตใจของตนเองร่วมด้วย เพื่อให้มีสุขภาพที่ดีพร้อมที่จะดูแลผู้ป่วยต่อไป